Αγορά Πολιτών

Τρόπος Συμμετοχής

Χορηγίες

Πολίτες στην Αγορά

Έχουμε 581 επισκέπτες συνδεδεμένους

Framing Dissidents

  

Επικοινωνία

Location: Berlin, Germany

Only send SMS +41762833777

Citizen Band Radio:

- Call-channel: 1 FM (frequency modulation)

- Call-sign: EB-1142

CIA's Child Sex Slaves

  

Πατριώτη S.O.S.

  

Greek Dissidents Political Persecution



 

A Greek Government In Exile

  

60+ Trillion Euros Dispute for Greece's Minerals



 

21/06/2020 International Protests

 

Robbed at Copenhagen

 

George Bobolas

 

Prespes-Agreement Superimposed-Reality Ruthless-Propaganda

 

 

 

 

Mielke - Chrisochoidis

 

O/L to British P/M

 

O/L to E. Macron

 

Accountability-Free Genocides

 

Militarized "psychiatry"

 

The Absolute Evil

 

Gang-stalking Greeks

 

Byzantine Atrocities

 

European Dissidents ALARM

 

Human Rights' Court

 

The used up men

 

Dissidents - USG RICO crimes

 

Open Letter to Theresa May

 

Open Letter to António Guterres UN's SG

 

Triangulation - Zersetzen

 

Open Letter to Andrew Parker, MI5

  

Πράξεις ποταπές - Despicable choices

 

 

My father's death

 

Cavitation damage

 

Burglary and vandalism

 

Dry mini submarine

 

Message to Bundeswehr 2

 

Message to Bundeswehr 1

 

“Tough” guys and TOUGH guys

 

Μοναδική λύση, το Χόλιγουντ

 

Charlatans

 

Zeppelin: Beyond Gravity

 

Foreign intervention in Greece?

 

Η ανελεύθερη Ελλάδα

 

Η Ελλάδα καταγώγιο;

 

Αν.Επ. Π. Παυλόπουλο

  

Intangible prisons

 

Plausible deniability

 

Images of German w & s

 

Crimes against Humanity

 

"Chimera" - "Bellerophon"

 

pr. Donald Trump

 

  

Legal Notice 87

 

Βδέλλες, αποικιοκρατικές

 

Being a German

 

Legal Notice 84

 

Dirty colonial methods

 

Georgi Markov, BG - KGB

 

Samples of Barbarity

 

Ελλάδα - αποκόλληση

 

Έλληνες, στο έλεος...

 

Harvester's log 16/3/17

 

 

Legal Notice 66

 

Execrable

 

Legal Notice 62

 

  

My story

 

  

Aggression?

 

  

Η Εστία μου

 

  

Why so untidy?

 

  

Αποικιοκρατία

 

  

Εξόντωση Ελλήνων αντιφρονούντων;

 

  

Ζήτημα εμπιστοσύνης

 

  

Μεθοδικότητα

 

  

Ανοικτή Επιστολή πρέσβη ΗΠΑ

Αφορμή, U2RIT vs Ελλάδα;

Βιοηθική

A request to U2RIT

Colonial aggression - 2

Open Letter to UN S.G.

Open Letter to p.C. & p. O.

Δήλωση πρόθεσης επαναπατρισμού

 

Ο "εφιάλτης" της Νυρεμβέργης

Συλλογή Φωτογραφιών

Αίτημα προστασίας, προς Ιταλία

Chroma key, background removal

Science and Ethics

Να συμβάλει και η U2RIT

Θα ξαναφτιάξουν πολλές φορές Άουσβιτς και Zyclon B

 

Split-Screen effect

Η Ζωή είναι Ωραία.

Βόρεια Κορέα

Λευτεριά στους Έλληνες, εξανα- γκαστικά "Εξαφανισμένους"

 

Μυστικές δίκες;

Trustworthiness

Πολιτισμό, ή, απληστία;

Ακραία Στυγνότητα

Η Τέχνη της Επιβίωσης

Political Asylum 3

Επιστροφή στις ρίζες

The Human Cost of Torture

An urgent appeal for solidarity

More obvious than the Sun

Western "culture"

Political Asylum

Έννομη Προστασία

Μια μήνυση που εγείρει ερωτηματικά

 

 

 

Honor your father...

Noise

Creative Greeks

A pair of Dictatorships

Επιλέγοντας μια ζωή, αρμονική PDF Εκτύπωση E-mail
Αξιολόγηση Χρήστη: / 0
ΧείριστοΆριστο 
Συνεννόηση για Δράση - Απόψεις
Συντάχθηκε απο τον/την Χρήστος Μπούμπουλης (Christos Boumpoulis)   
Σάββατο, 28 Φεβρουάριος 2015 22:41

human-and-animals.jpg




Ruth Chang: How to make hard choices (Ελλ.υπότιτλοι στο www.ted.com)


Frans de Waal: Moral behavior in animals (Ελλ.υπότιτλοι στο www.ted.com)


Γενικά, τους ανθρώπους, ο Θεός τούς έχει πλάσει εξαιρετικά απλούς, χωρίς κακίες και δολιότητες, είναι πολύ υπάκουοι και πιστοί στους φυσικούς τους αφέντες. Είναι ταπεινοί, υπομονετικοί, ειρηνόφιλοι και ήσυχοι μέσα στον τον κόσμο. Αθόρυβοι, χωρίς μνησικακία, ούτε βιαιότητες, ούτε μαλώματα, χωρίς εμπάθεια, χωρίς μίσος, χωρίς την επιθυμία της εκδίκησης. Αρκούνται να κατέχουν ελάχιστα και δεν θέλουν να κατέχουν πρόσκαιρα αγαθά. Δεν είναι υπερήφανοι, ούτε φιλόδοξοι, ούτε πλεονέκτες. Η κρίση τους είναι καθαρή, γερή και ζωηρή.

Ειδικά, πράξεις ή παραλήψεις, βίας ή/και ανηθικότητας εκδηλώνουν, σχεδόν αποκλειστικά, άνθρωποι που τελούν, συνειδητά ή ασυνείδητα, σε κάποιο βαθμό, υπό καθεστώς, παλαιότερης ή σύγχρονης, εσωτερικής δουλείας.

Η δουλεία έχει δύο πλευρές: την εξωτερική και την εσωτερική.

  • Εξωτερική δουλεία είναι κάθε αθέμιτη στέρηση, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των θεμελιωδών ελευθεριών και των πολιτικών δικαιωμάτων, δίχως, όμως, να έχει υπάρξει εσωτερική αλλοίωση της προσωπικότητας, του χαρακτήρα και των προθέσεων του ανθρώπου.

  • Εσωτερική δουλεία είναι η εκ των έξω πρόκληση μιας αθέμιτης και στανικής εσωτερικής εξαθλίωσης, της προσωπικότητας, του χαρακτήρα και των προθέσεων ενός ανθρώπου, με κριτήριο εκτίμησης της ποιότητας. τις διαχρονικές ηθικές αξίες.

Κατά την άποψή μου, δύο είναι οι μορφές εκδήλωσης βίας ή/και ανηθικότητας:

  1. Ένας, εσωτερικά, μη ελεύθερος άνθρωπος, παρακινεί ή υποκινεί, αυθαίρετα, έναν άλλον, εσωτερικά, μη ελεύθερο άνθρωπο να ασκήσει βία ή/και ανηθικότητα σε βάρος ενός τρίτου, εσωτερικά, ελεύθερου, ή μη ελεύθερου, αθώου ανθρώπου.

  2. Ένας, εσωτερικά, μη ελεύθερος άνθρωπος τελώντας υπό τον “ωμό” έλεγχο του ενστίκτου επιβίωσής του ασκεί βία ή/και ανηθικότητα σε βάρος ενός άλλου, εσωτερικά, ελεύθερου, ή μη ελεύθερου, αθώου ανθρώπου.

Το πρόβλημα της απομείωσης, είτε, εξάλειψης της ενεργητικής και της παθητικής βίας και ανηθικότητας, εντός των πολιτειών μας, σε κάποιο βαθμό εξαρτάται από την αντιμετώπιση του προβλήματος των, πάσης φύσεως, ελλειμμάτων ανθρώπινης, εσωτερικής ελευθερίας.

Η αποκατάσταση της εσωτερικής ελευθερίας των πολιτών προϋποθέτει, εκ μέρους του συνόλου των πολιτών, την προηγούμενη λήψη διαφόρων δύσκολων αποφάσεων.

Υπό κάποια έννοια, η διαδικασία λήψης δύσκολων αποφάσεων συνιστά μια αυτόβουλη, οιονεί γέννηση του ίδιου μας του εαυτού. Δηλαδή, εν δυνάμει, αποφασίζουμε:

  • Αν θα είμαστε πολιτισμένοι, ή αν θα είμαστε βάρβαροι.

  • Αν θα είμαστε ανθρωπινοί άνθρωποι, ή, αν θα είμαστε απάνθρωποι άνθρωποι.

  • Αν θα προσδώσουμε νόημα και αξία στον χρόνο της ζωής μας, ή, αν θα κατασπαταλήσουμε τα χρόνια της ζωής μας, απλώς, επιβιώνοντας βιολογικά.

Σήμερα, στα 50 μου, γνωρίζω εμπειρικά ότι είναι πράγματι εφικτό, ένα οποιοδήποτε πρόσωπο να διατηρήσει πλήρως, τόσο την αθωότητά του, όσο και την εσωτερική του ελευθερία, παρότι μπορεί να υποβάλλεται, μακροχρόνια, σε ακραίες μορφές αθέμιτης βίας. Βεβαίως, η αθωότητα και η εσωτερική ελευθερία δεν κατακτώνται, ούτε, διαφυλάσσονται δίχως κάποιο οιονεί κόστος. Το κόστος αυτό είναι, τόσο η αναγκαία προσπάθεια, όσο και ο αναγκαίος χρόνος, που απαιτούνται για την θεληματική απόκτηση, τόσο της ηθικής βούλησης, όσο και της ηθικής δεξιότητας.

Η βία και η ανηθικότητα δεν λύνουν το οποιοδήποτε πρόβλημα και δεν προσφέρουν την παραμικρή υπηρεσία στην ανθρωπότητά μας.

Αντίθετα, η θεληματική και ενεργητική αποκατάσταση της εσωτερικής ελευθερίας των πολιτών, μέσω της προσωπικής πνευματικής προσπάθειας ενός εκάστου, αποτελούν την αφετηρία της διαδοχικής, ειρηνικής επίλυσης όλων των συλλογικών, Εθνικών και Διεθνών, προβλημάτων.


Σημείωση: η φωτογραφία βρέθηκε εδώ.
Παράρτημα: υπότιτλοι διαλέξεων.


Ruth Chang: How to make hard choices

 0:11 Σκεφτείτε μια δύσκολη επιλογή που θα αντιμετωπίσετε στο κοντινό μέλλον. Μπορεί να είναι ανάμεσα σε δύο καριέρες, καλλιτέχνης και λογιστής, ή ανάμεσα σε μέρη να ζει κανείς, την πόλη ή την εξοχή, ή ακόμα κι ανάμεσα σε δύο ανθρώπους να παντρευτείτε. Θα μπορούσατε να παντρευτείτε την Μπέτυ ή τη Λολίτα. Ή μπορεί να είναι επιλογή για το αν θα κάνετε παιδιά ή όχι, αν θα φέρετε έναν άρρωστο γονιό να μείνει μαζί σας, αν θα μεγαλώσετε τα παιδιά σας σύμφωνα με μια θρησκεία που ο σύντροφός σας ακολουθεί πιστά αλλά εσάς σας αφήνει αδιάφορο. Ή αν θα δωρίσετε τις αποταμιεύσεις μιας ζωής σε φιλανθρωπία.

 0:41 Είναι πιθανό ότι η δύσκολη επιλογή που σκεφτήκατε ήταν κάτι μεγάλο, κάτι σπουδαίο, κάτι που έχει σημασία για εσάς. Οι δύσκολες επιλογές φαίνεται πως είναι περιστάσεις μαρτυρίου, τρεμάμενων χεριών, τριξίματος δοντιών. Αλλά νομίζω πως έχουμε παρεξηγήσει τις δύσκολες επιλογές και τον ρόλο που παίζουν στη ζωή μας. Η κατανόηση των δύσκολων επιλογών αποκαλύπτει μια κρυφή δύναμη που ο καθένας μας κατέχει.

 1:05 Αυτό που κάνει μια επιλογή δύσκολη είναι ο τρόπος με τον οποίον συνδέονται οι εναλλακτικές. Σε μια εύκολη επιλογή, η μια εναλλακτική είναι καλύτερη από την άλλη. Σε μια δύσκολη επιλογή, μια εναλλακτική είναι καλύτερη σε κάποιους τομείς, η άλλη εναλλακτική είναι καλύτερη σε άλλους, και καμία δεν είναι καλύτερη από την άλλη συνολικά. Βασανίζεσαι αν θα πρέπει να μείνεις στην τωρινή δουλειά σου στην πόλη ή να ξεριζώσεις τη ζωή σου για μια πιο απαιτητική δουλειά στην εξοχή επειδή το να μείνεις είναι καλύτερο με κάποιον τρόπο, το να φύγεις είναι καλύτερο με κάποιον άλλο, και καμία δεν είναι συνολικά καλύτερη από την άλλη. Δεν θα έπρεπε να σκεφτόμαστε ότι όλες οι δύσκολες επιλογές είναι μεγάλες. Ας πούμε ότι αποφασίζεις τι θα φας για πρωινό. Θα μπορούσες να φας δημητριακά πλούσια σε φυτικές ίνες, ή ένα ντόνατ σοκολάτας. Ας υποθέσουμε ότι σε αυτήν την επιλογή μετράει το είναι να είναι νόστιμο και υγιεινό. Τα δημητριακά είναι καλύτερα για τον οργανισμό σου, το ντόνατ έχει καλύτερη γεύση, αλλά κανένα δεν υπερέχει του άλλου ολοσχερώς - μια δύσκολη επιλογή. Η συνειδητοποίηση ότι οι μικρές επιλογές μπορεί επίσης να είναι δύσκολες, ίσως κάνει τις μεγάλες επιλογές να φαίνονται λιγότερο άβατες. Άλλωστε, αφού καταφέρνουμε να αποφασίσουμε τι να φάμε για πρωινό, ίσως να μπορέσουμε να ξεδιαλύνουμε εάν θα μείνουμε στην πόλη ή αν θα ξεριζωθούμε για την καινούργια δουλειά στην εξοχή.

 2:22 Επίσης δεν θα έπρεπε να σκεφτόμαστε ότι οι δύσκολες επιλογές είναι δύσκολες επειδή είμαστε χαζοί. Όταν αποφοίτησα από το πανεπιστήμιο, δεν μπορούσα να αποφασίσω ανάμεσα σε δύο καριέρες, φιλοσοφία και νομική. Αγαπούσα πραγματικά την φιλοσοφία. Υπάρχουν καταπληκτικά πράγματα που μπορείς να μάθεις ως φιλόσοφος, όλα από την άνεση μιας πολυθρόνας. Αλλά εγώ προέρχομαι από μια ταπεινή οικογένεια μεταναστών όπου η δική μου ιδέα για την πολυτέλεια ήταν το να έχω σάντουιτς με χοιρινή γλώσσα και μαρμελάδα για κολατσιό στο σχολείο, οπότε η σκέψη του να περάσω όλη τη ζωή μου καθισμένη σε μια πολυθρόνα και απλά να σκέφτομαι, μου φαινόταν ως η επιτομή της υπερβολής και της επιπολαιότητας. Πήρα λοιπόν το κίτρινο μπλοκ μου, ζωγράφισα μια γραμμή στη μέση, κι έβαλα τα δυνατά μου να σκεφτώ λόγους υπέρ και κατά κάθε εναλλακτικής. Θυμάμαι ότι σκεφτόμουν, «Μακάρι να ήξερα πώς θα ήταν η ζωή μου σε κάθε μια από τις καριέρες. Αν ο Θεός ή το Νέτφλιξ μού έστελνε ένα DVD των δύο πιθανών μελλοντικών σταδιοδρομιών μου, θα ήμουν κομπλέ. Θα συνέκρινα την μία δίπλα στην άλλη, θα έβλεπα ότι μία ήταν καλύτερη, και η επιλογή θα ήταν εύκολη.»

 3:34 Αλλά δεν μου ήρθε κανένα DVD, κι επειδή δεν μπορούσα να καταλάβω ποια ήταν καλύτερη, έκανα ό,τι κάνουμε όλοι με τις δύσκολες επιλογές, έκανα την πιο ασφαλή επιλογή. Ο φόβος μη γίνω μια άνεργη φιλόσοφος, με οδήγησε να γίνω δικηγόρος, κι όπως ανακάλυψα, η δικηγορική δεν μου πολυταίριαζε. Δεν ήταν αυτό που ήμουν εγώ. Έτσι, τώρα είμαι φιλόσοφος, και μελετώ δύσκολες επιλογές, και μπορώ να σας πω ότι ο φόβος του άγνωστου, ενώ είναι μια συνηθισμένη κινητήρια προεπιλογή όταν έχουμε να κάνουμε με δύσκολες αποφάσεις, βασίζεται σε μια παρανόησή τους. Είναι λάθος να σκεφτόμαστε ότι στις δύσκολες επιλογές, μια εναλλακτική είναι πραγματικά καλύτερη από την άλλη, αλλά είμαστε απλά πολύ χαζοί για να ξέρουμε ποια, και μιας και δεν ξέρουμε, ας κάνουμε καλύτερα τη λιγότερο ριψοκίνδυνη επιλογή. Ακόμα κι αν πάρουμε δύο εναλλακτικές τη μια δίπλα στην άλλη με πλήρη πληροφόρηση, η επιλογή μπορεί να είναι και πάλι δύσκολη. Οι δύσκολες επιλογές είναι δύσκολες, όχι λόγω της άγνοιάς μας΄ είναι δύσκολες επειδή δεν υπάρχει βέλτιστη επιλογή.

 4:40 Τώρα, αν δεν υπάρχει βέλτιστη επιλογή, αν η ζυγαριά δεν γέρνει προς μια μεριά έναντι μιας άλλης, τότε σίγουρα οι εναλλακτικές πρέπει να είναι εξίσου καλές, οπότε το σωστό που λέει κανείς για τις δύσκολες αποφάσεις είναι ότι βρίσκονται ανάμεσα σε δυο εξίσου καλές εκδοχές. Αυτό δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Εάν οι εναλλακτικές είναι εξίσου καλές, τότε θα έπρεπε απλά να ρίξεις ένα κέρμα για να διαλέξεις και φαίνεται λάθος να σκέφτεσαι ότι έτσι πρέπει να αποφασίζεις ανάμεσα σε καριέρες, μέρη να ζεις, ανθρώπους να παντρευτείς: Απλά ρίξε ένα νόμισμα. Υπάρχει ένας ακόμη λόγος να σκεφτούμε ότι οι δύσκολες επιλογές δεν είναι επιλογές ανάμεσα σε εξίσου καλές εκδοχές.

 5:17 Ας υποθέσουμε ότι έχεις να διαλέξεις ανάμεσα σε δυο δουλειές: θα μπορούσες να γίνεις τραπεζίτης επενδύσεων ή γραφίστας. Υπάρχει μια πληθώρα πραγμάτων που μετράνε σε μια τέτοια επιλογή, όπως ο ενθουσιασμός της δουλειάς, να κατορθώσεις να έχεις οικονομική ασφάλεια, να έχεις χρόνο να μεγαλώσεις οικογένεια κλπ. 'Ισως η καριέρα του καλλιτέχνη σε ωθήσει στην αιχμή νέων μορφών εικονογραφικής έκφρασης. Ίσως η καριέρα του τραπεζίτη σε ωθήσει στην αιχμή νέων τρόπων οικονομικών χειρισμών. Φαντάσου τις δυο δουλειές όπως θες ώστε καμία να μην είναι καλύτερη από την άλλη.

 5:56 Τώρα υπέθεσε ότι βελτιώνουμε τη μία λιγάκι. Υπέθεσε ότι η τράπεζα, για να σε κερδίσει, προσθέτει 500 δολάρια το μήνα στο μισθό σου. Κάνουν τα επιπλέον χρήματα τη δουλειά του τραπεζίτη καλύτερη από εκείνη του καλλιτέχνη; Όχι απαραίτητα. Ο υψηλότερος μισθός κάνει τη δουλειά του τραπεζίτη καλύτερη απ΄ότι ήταν πριν, αλλά μπορεί να μην είναι αρκετά για να κάνει το να είσαι τραπεζίτης καλύτερο από το να είσαι καλλιτέχνης. Αλλά εάν μια βελτίωση σε μια από τις δουλειές δεν την κάνει καλύτερη από την άλλη, τότε οι δύο αρχικές δουλειές θα θα μπορούσαν να είναι εξίσου καλές. Εάν ξεκινήσεις με δύο πράγματα που είναι εξίσου καλά, και βελτιώσεις το ένα, τώρα πρέπει να είναι καλύτερο από το άλλο. Αυτό δεν συμβαίνει με τις δύσκολες επιλογές.

 6:44 Οπότε τώρα έχουμε έναν γρίφο. Έχουμε δύο δουλειές. Καμία δεν είναι καλύτερη από την άλλη, ούτε είναι κι οι δύο εξίσου καλές. Πώς θα πρέπει να διαλέξουμε; Κάτι φαίνεται να έχει πάει στραβά εδώ. Ίσως η ίδια η επιλογή είναι προβληματική και η σύγκριση είναι αδύνατη. Αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Δεν είναι ότι προσπαθούμε να διαλέξουμε ανάμεσα σε δύο πράγματα που δεν μπορούν να συγκριθούν. Άλλωστε, ζυγίζουμε τα προτερήματα των δύο δουλειών, όχι τα προτερήματα του αριθμού εννέα και ενός πιάτου τηγανητών αυγών. Μια σύγκριση των γενικών προτερημάτων των δύο δουλειών είναι κάτι που μπορούμε να κάνουμε, και συχνά όντως την κάνουμε.

 7:28 Νομίζω ότι ο γρίφος προκύπτει εξαιτίας ενός αβάσιμου συμπεράσματος που βγάζουμε για την αξία. Εν αγνοία υποθέτουμε ότι αξίες όπως η δικαιοσύνη, η ομορφιά, η καλοσύνη, είναι παρόμοιες με τις επιστημονικές ποσότητες όπως μήκος, μάζα και βάρος. Πάρτε οποιαδήποτε συγκριτική ερώτηση που δεν περιλαμβάνει κάποια αξία, όπως ποια από τις δύο βαλίτσες είναι βαρύτερη; Υπάρχουν μόνο τρεις δυνατότητες. Το βάρος της μίας είναι μεγαλύτερο, μικρότερο ή ίσο του βάρους της άλλης. Ιδιότητες όπως το βάρος μπορούν να αντιπροσωπευτούν από πραγματικούς αριθμούς - ένα, δύο, τρία κλπ - και υπάρχουν μόνο τρεις πιθανές συγκρίσεις ανάμεσα σε δύο οποιουσδήποτε αριθμούς. Ένας αριθμός είναι μεγαλύτερος, μικρότερος, ή ίσος του άλλου. Αλλά δεν είναι έτσι με τις αξίες. Ως πλάσματα του μετα-Διαφωτισμού, τείνουμε να υποθέτουμε ότι η επιστημονική σκέψη κρατάει το κλειδί σε ό,τι έχει σημασία στον κόσμο μας, αλλά ο κόσμος της αξίας είναι διαφορετικός από τον κόσμο της επιστήμης. Τα πράγματα του ενός κόσμου μπορούν να μετρηθούν από πραγματικούς αριθμούς. Τα πράγματα του άλλου κόσμου δεν μπορούν. Δεν θα έπρεπε να υποθέσουμε ότι ο υπαρκτός κόσμος του μήκους και του βάρους, έχει την ίδια δομή με τον κόσμο του τι θα έπρεπε, του τι πρέπει να κάνουμε. Έτσι, εάν αυτό που είναι σημαντικό για εμάς - η χαρά ενός παιδιού, η αγάπη που έχεις για τον σύντροφό σου - δεν μπορεί να αντιπροσωπευτεί από πραγματικούς αριθμούς, τότε δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι στην επιλογή, υπάρχουν μόνο τρεις δυνατότητες - ότι η μια εναλλακτική είναι καλύτερη, χειρότερη ή ίση με την άλλη. Χρειάζεται να εισάγουμε μια καινούργια, τέταρτη σχέση πέραν του καλύτερου, χειρότερου ή ίσου, που να περιγράφει το τι συμβαίνει στις δύσκολες επιλογές. Μού αρέσει να λέω ότι οι εναλλακτικές είναι «ισότιμες». Όταν οι εναλλακτικές είναι ισότιμες, μπορεί να έχει πολλή σημασία ποια θα επιλέξετε, αλλά η μια εναλλακτική δεν είναι καλύτερη από την άλλη. Αντίθετα, οι εναλλακτικές βρίσκονται στην ίδια γειτονιά αξίας, στον ίδιο σύνδεσμο αξίας, ενώ ταυτόχρονα είναι πολύ διαφορετικές στο είδος της αξίας. Γι΄ αυτό η επιλογή είναι δύσκολη.

 9:48 Η κατανόηση των δύσκολων επιλογών μ΄ αυτόν τον τρόπο, αποκαλύπτει κάτι για τους εαυτούς μας που δεν γνωρίζαμε. Ο καθένας μας έχει τη δύναμη να δημιουργεί λόγους. Φαντάσου έναν κόσμο όπου κάθε επιλογή που αντιμετωπίζεις, είναι εύκολη, δηλαδή υπάρχει πάντα μια βέλτιστη εναλλακτική. Εάν υπάρχει μια βέλτιστη εναλλακτική, τότε αυτή είναι που πρέπει να διαλέξεις, επειδή μέρος του να είσαι λογικός είναι να κάνεις το καλύτερο αντί να κάνεις το χειρότερο, να επιλέγεις αυτό που έχεις περισσότερους λόγους για να επιλέξεις. Σ΄ έναν τέτοιο κόσμο, θα είχαμε περισσότερη λογική να φοράμε μαύρες κάλτσες αντί για ροζ, να τρώμε δημητριακά αντί για ντόνατ, να ζούμε στην πόλη αντί στην εξοχή, να παντρευτούμε την Μπέτυ αντί για την Λολίτα. Ένας κόσμος γεμάτος από εύκολες επιλογές μόνο, θα μας έκανε σκλάβους της λογικής. Όταν το σκεφτείς, είναι τρελό να πιστεύεις ότι οι λόγοι που σου έχουν δοθεί σου υπαγόρευσαν ότι είχες τους περισσότερους λόγους να ακολουθήσεις ακριβώς αυτά τα χόμπυ που ακολουθείς, να ζήσεις ακριβώς σε αυτό το σπίτι που ζεις, να εργαστείς ακριβώς στην δουλειά που εργάζεσαι. Αντ' αυτού, αντιμετώπισες εναλλακτικές που ήταν στο ίδιο επίπεδο, δύσκολες επιλογές, και δημιούργησες λόγους για τον εαυτό σου να διαλέξεις εκείνο το χόμπυ, εκείνο το σπίτι κι εκείνη τη δουλειά. 'Οταν οι εναλλακτικές είναι ισότιμες, οι λόγοι που μας δίνονται, εκείνοι που καθορίζουν εάν κάνουμε ή όχι κάποιο λάθος, μένουν σιωπηλοί ως προς το τι να κάνουμε. Εδώ, στον χώρο των δύσκολων επιλογών, καταφέρνουμε να εξασκήσουμε την κανονιστική μας δύναμη, τη δύναμη να δημιουργήσεις λόγους για τον εαυτό σου, να μεταμορφώσεις τον εαυτό σου στο είδος ανθρώπου για τον οποίον η ζωή στη εξοχή είναι προτιμότερη από την αστική ζωή.

 11:44 Όταν επιλέγουμε ανάμεσα σε εκδοχές που είναι ισότιμες, μπορούμε να κάνουμε κάτι πραγματικά αξιοσημείωτο. Μπορούμε να τοποθετήσουμε τους εαυτούς μας πίσω από κάθε εκδοχή. Στέκομαι εδώ. Αυτή είμαι. Είμαι υπέρ των επενδύσεων. Είμαι υπέρ των ντόνατς σοκολάτας. Αυτή η απάντηση στις δύσκολες επιλογές, είναι μια λογική απάντηση, αλλά δεν είναι υπαγορευμένη από λόγους που μας έχουν δοθεί. Αλλά μάλλον υποστηρίζεται από λόγους που δημιουργήσαμε οι ίδιοι. 'Οταν δημιουργούμε λόγους για τους εαυτούς μας για να γίνουμε αυτό το είδος ανθρώπου αντί για εκείνο, γινόμαστε ολόκαρδα αυτοί που είμαστε. Μπορείς να πεις ότι γινόμαστε οι συγγραφείς των δικών μας ζωών.

 12:34 Έτσι, όταν αντιμετωπίζουμε δύσκολες επιλογές, δεν θα έπρεπε να βαράμε το κεφάλι μας στον τοίχο, προσπαθώντας να καταλάβουμε ποια εναλλακτική είναι καλύτερη. Δεν υπάρχει καλύτερη εναλλακτική. Αντί να ψάχνουμε για λόγους εκεί έξω, θα έπρεπε να ψάχνουμε για λόγους εδώ μέσα Ποιος πρόκειται να γίνω; Μπορεί να αποφασίσεις να γίνεις ένας τραπεζίτης που φοράει ροζ κάλτσες, λάτρης των δημητριακών που ζει στη εξοχή, κι εγώ μπορεί να γίνω ένας καλλιτέχνης που φοράει μαύρες κάλτσες, αστός που αγαπάει τα ντόνατς. Το τι κάνουμε μπροστά στις δύσκολες επιλογές εξαρτάται πολύ από τον καθένα μας.

 13:11 Άτομα που δεν εξασκούν την κανονιστική τους δύναμη στις δύσκολες επιλογές είναι περιπλανώμενοι. Όλοι γνωρίζουμε τέτοια άτομα. Εγώ περιφέρθηκα άσκοπα ως δικηγόρος. Δεν έβαλα την εξουσία μου πίσω από την δικηγορική. Δεν έκανα για την δικηγορική. Οι περιφερόμενοι άσκοπα επιτρέπουν στον κόσμο να γράψει την ιστορία της ζωής τους. Αφήνουν μηχανισμούς ανταμοιβής και τιμωρίας - χάδια στο κεφάλι, φόβο, την ευκολία μιας επιλογής - να καθορίσει το τι κάνουν. Οπότε το μάθημα των δύσκολων επιλογών καθρεφτίζεται πίσω από τι μπορείς να τοποθετήσεις την εξουσία σου, στο τι μπορείς να γίνεις, και μέσω δύσκολων επιλογών, να γίνεσαι εκείνο το άτομο. Μακράν του ότι είναι πηγές αγωνίας και φόβου, οι δύσκολες επιλογές είναι πολύτιμες ευκαιρίες για εμάς να γιορτάσουμε αυτό που είναι ιδιαίτερο της ανθρώπινης κατάστασης, ότι οι λόγοι που κυβερνούν τις αποφάσεις μας, ως σωστές ή λανθασμένες, μερικές φορές τελειώνουν, και είναι εδώ, στον χώρο των δύσκολων επιλογών, που έχουμε τη δύναμη να δημιουργήσουμε λόγους για τους εαυτούς μας για να γίνουμε οι ξεχωριστοί άνθρωποι που είμαστε. Κι αυτός είναι ο λόγος που οι δύσκολες επιλογές δεν είναι κατάρα, αλλά θεόσταλτες.

 14:30 Σας ευχαριστώ. (Χειροκρότημα)


 Frans de Waal: Moral behavior in animals


 0:11 Γεννήθηκα στο Ντεν Μπος, από όπου πήρε τ' όνομά του ο ζωγράφος Ιερώνυμος Μπος. Έτσι λοιπόν, θαύμαζα πάντα αυτόν τον ζωγράφο που έζησε και δούλεψε τον 15ο αιώνα. Το ενδιαφέρον μ' αυτόν σε σχέση με την ηθική είναι πως έζησε σε μία εποχή όπου η επιρροή της θρησκείας έφθινε και πιστεύω ότι αναρωτιόταν τι θα συνέβαινε στην κοινωνία αν δεν υπήρχε θρησκεία ή αν υπήρχε λιγότερη θρησκεία. Ζωγράφισε λοιπόν αυτόν τον διάσημο πίνακα, «Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων», τον οποίο κάποιοι ερμήνευσαν ως την ανθρωπότητα πριν την Τελική Κρίση, ή την ανθρωπότητα χωρίς καμία Τελική Κρίση. Και αυτό σε κάνει να αναρωτιέσαι, τι θα είχε συμβεί αν δεν είχαμε γευτεί τον καρπό της γνώσης, και τι είδους ηθική θα είχαμε;

 0:51 Πολύ αργότερα, ως φοιτητής, πήγα σε έναν πολύ διαφορετικό κήπο, ένα ζωολογικό κήπο στο Άρνχεμ όπου έχουμε χιμπατζήδες. Εδώ βλέπετε εμένα σε νεαρή ηλικία με ένα χιμπατζή μωρό. (Γέλια) Εκεί ανακάλυψα πως οι χιμπατζήδες διψούν για εξουσία και έγραψα ένα βιβλίο πάνω σε αυτό το θέμα. Εκείνη την εποχή, πολλές έρευνες πάνω στα ζώα εστίαζαν στην επιθετικότητα και τον ανταγωνισμό. Περιέγραψα ολόκληρο το ζωικό βασίλειο, και, της ανθρωπότητας συμπεριλαμβανομένης, το συμπέρασμα ήταν πως κατά βάθος είμαστε ανταγωνιστικοί, είμαστε επιθετικοί, βασικά όλοι μας πολεμάμε για το δικό μας κέρδος. Βλέπετε το λανσάρισμα του βιβλίου μου. Δεν είμαι σίγουρος πόσο καλά το διάβασαν οι χιμπατζήδες, αλλά σίγουρα φάνηκε να τους ενδιαφέρει.

 1:35 Στην πορεία, λοιπόν, που έκανα όλη αυτή τη δουλειά πάνω στην εξουσία, την υπεροχή, την επιθετικότητα και λοιπά, ανακάλυψα πως οι χιμπατζήδες συμφιλιώνονται μετά από τους καυγάδες. Οπότε, αυτό που βλέπετε εδώ είναι δύο αρσενικά μετά από ένα καυγά. Κατέληξαν πάνω σε ένα δένδρο, και ο ένας απλώνει το χέρι του στον άλλο. Περίπου ένα δευτερόλεπτο μετά που τράβηξα την φωτογραφία, βρέθηκαν στο ίδιο κλαδί και φιλήθηκαν και αγκαλιάστηκαν.

 1:55 Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον, γιατί εκείνη τη στιγμή, όλα είχαν να κάνουν με τον ανταγωνισμό και την επιθετικότητα, οπότε αυτό που έγινε δεν είχε λογική. Το μόνο πράγμα που έχει σημασία είναι το ότι χάνεις ή κερδίζεις. Αλλά γιατί να συμφιλιωθείς μετά από έναν καυγά; Αυτό δεν έχει καμία λογική. Έτσι το κάνουν οι μπονόμπο. Οι μπονόμπο κάνουν τα πάντα με σεξ. Οπότε, συμφιλιώνονται και με σεξ. Αλλά η αρχή είναι ακριβώς η ίδια. Η αρχή είναι πως έχεις μια πολύτιμη σχέση που έχει πληγεί από μία σύγκρουση, οπότε πρέπει να κάνεις κάτι γι' αυτό. Οπότε η όλη εικόνα μου του ζωικού βασιλείου, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων, άρχισε να αλλάζει εκείνη την εποχή.

 2:29 Έχουμε αυτήν την εικόνα, στις πολιτικές επιστήμες, στα οικονομικά, στις ανθρωπιστικές επιστήμες, ακόμα και στη φιλοσοφία, ότι ο άνθρωπος είναι λύκος για τον άνθρωπο. Ότι κατά βάθος η φύση μας είναι όντως μοχθηρή. Νομίζω πως είναι άδικη η εικόνα για τον λύκο. Γιατί, τελικά ο λύκος είναι ένα πολύ συνεργάσιμο ζώο. Γι' αυτό πολλοί από εσάς έχετε σκύλο στο σπίτι, ο οποίος έχει επίσης όλα αυτά τα χαρακτηριστικά. Είναι πραγματικά άδικο για την ανθρωπότητα, γιατί η ανθρωπότητα είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο συνεργάσιμη και ενσυναισθητική από ό,τι πιστεύουμε. Οπότε άρχισα να ενδιαφέρομαι γι' αυτά τα θέματα και να τα μελετώ σε άλλα ζώα.

 3:03 Αυτοί είναι οι πυλώνες της ηθικής. Αν ρωτήσουμε κάποιον «Πού βασίζεται η ηθική;» αυτοί είναι οι δύο παράγοντες που εμφανίζονται πάντα: Ο ένας είναι η αμοιβαιότητα, και μαζί της συνδυάζονται μια αίσθηση δικαίου και δικαιοσύνης. Ο άλλος παράγοντας είναι η ενσυναίσθηση και η συμπόνοια. Η ανθρώπινη ηθική είναι περισσότερο από αυτό, αλλά αν αφαιρέσουμε αυτούς τους δύο πυλώνες, νομίζω πως δεν θα μείνουν και πολλά γι' αυτό είναι εντελώς απαραίτητοι.

 3:27 Επιτρέψτε μου να σας δώσω μερικά παραδείγματα. Αυτό είναι ένα πολύ παλιό βίντεο από το Κέντρο Έρευνας Γιέρκς για τα πρωτεύοντα θηλαστικά όπου εκπαιδεύουν χιμπατζήδες να συνεργάζονται. Είναι ήδη περίπου εκατό χρόνια που κάνουμε πειράματα πάνω στη συνεργασία. Εδώ έχουμε δύο νεαρούς χιμπατζήδες που έχουν ένα κουτί, και το κουτί είναι πολύ βαρύ για να το τραβήξει μόνος του ο ένας χιμπατζής. Και, φυσικά, πάνω στο κουτί έχει φαγητό, διαφορετικά δεν θα το τραβούσαν με τόση δύναμη. Καταφέρνουν να φέρουν μέσα το κουτί και μπορείτε να δείτε ότι είναι συγχρονισμένοι. Μπορείτε να δείτε ότι δουλεύουν μαζί, τραβούν την ίδια στιγμή. Αυτό είναι ήδη μεγάλη πρόοδος σε σχέση με άλλα ζώα που δεν θα ήταν ικανά να το κάνουν αυτό. Και τώρα θα δείτε μια πιο ενδιαφέρουσα εικόνα, γιατί τώρα ο ένας από τους δύο χιμπατζήδες είναι ταϊσμένος. Οπότε ο ένας από τους δύο δεν ενδιαφέρεται πραγματικά να τραβήξει το κουτί. (Γέλια) (Γέλια) (Γέλια) Και τώρα, δείτε τι συμβαίνει στο τέλος. (Γέλια) Βασικά, παίρνει τα πάντα.

 5:05 (Γέλια)

 5:08 Υπάρχουν δύο ενδιαφέροντα σημεία σε αυτό που είδαμε. Το ένα είναι πως ο χιμπατζής στα δεξιά κατανοεί πλήρως ότι χρειάζεται τον συνεργάτη του... οπότε κατανοεί πλήρως την αναγκαιότητα της συνεργασίας. Το δεύτερο είναι πως ο συνεργάτης είναι πρόθυμος να δουλέψει ακόμα και αν δεν ενδιαφέρεται για το φαγητό. Γιατί συμβαίνει αυτό; Λοιπόν, αυτό μάλλον έχει να κάνει με την αμοιβαιότητα. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν πολλές αποδείξεις σε πρωτεύοντα θηλαστικά και άλλα ζώα πως ανταποδίδουν χάρες. Οπότε, θα του ανταποδώσει τη χάρη κάποια στιγμή στο μέλλον. Και έτσι λειτουργεί το όλο σύστημα.

 5:34 Κάναμε το ίδιο πείραμα με ελέφαντες. Οι ελέφαντες, είναι πολύ επικίνδυνο να δουλεύεις με ελέφαντες. Ένα άλλο πρόβλημα με τους ελέφαντες είναι πως δεν μπορείς να φτιάξεις μια συσκευή η οποία να είναι αρκετά βαριά για ένα μόνο ελέφαντα. Ίσως μπορείς να τη φτιάξεις, αλλά θα είναι μάλλον μια κακότεχνη συσκευή νομίζω. Αυτό που κάναμε σε αυτή την περίπτωση - κάνουμε αυτές τις έρευνες στην Ταϊλάνδη για τον Τζος Πλότνικ - είναι μια συσκευή η οποία έχει γύρω της μόνο ένα σχοινί. Αν τραβήξεις από αυτή τη μεριά του σχοινιού, το σχοινί εξαφανίζεται από την άλλη πλευρά. Οπότε δύο ελέφαντες πρέπει να το πάρουν ακριβώς την ίδια στιγμή και να τραβήξουν. Αλλιώς τίποτα δεν θα συμβεί και το σχοινί εξαφανίζεται.

 6:08 Στο πρώτο βίντεο που θα δείτε δύο ελέφαντες ελευθερώνονται την ίδια στιγμή και φθάνουν στη συσκευή. Η συσκευή είναι στ' αριστερά και περιέχει φαγητό. Έρχονται και πλησιάζουν μαζί, το σηκώνουν μαζί και το τραβούν μαζί. Είναι σχετικά εύκολο γι' αυτούς. Νάτοι. Και έτσι το φέρνουν κοντά τους. Αλλά τώρα θα το κάνουμε λίγο πιο δύσκολο, γιατί ο σκοπός του πειράματος είναι να δούμε πόσο καλά κατανοούν τη συνεργασία. Την κατανοούν ας πούμε εξίσου καλά με τους χιμπατζήδες;

 6:46 Αυτό που κάνουμε στο επόμενο βήμα είναι να ελευθερώσουμε τον έναν ελέφαντα πριν από τον άλλο, και αυτός ο ελέφαντας πρέπει να είναι αρκετά έξυπνος ώστε να μείνει εκεί και να περιμένει και να μην τραβήξει το σχοινί - γιατί αν τραβήξει το σχοινί, αυτό εξαφανίζεται και το όλο πείραμα τελειώνει. Αυτός ο ελέφαντας κάνει κάτι παράνομο το οποίο δεν του διδάξαμε, αλλά μας δείχνει ότι κατανοεί την κατάσταση, γιατί βάζει το μεγάλο πόδι του πάνω στο σκοινί, στέκεται εκεί και περιμένει τον άλλο, και μετά ο άλλος θα κάνει όλη τη δουλειά γι' αυτόν. Είναι αυτό που λέμε εκμεταλλευτής! (Γελια) Αλλά βλέπουμε την νοημοσύνη των ελεφάντων. Αναπτύσσουν αρκετές από αυτές τις εναλλακτικές τεχνικές τις οποίες δεν εγκρίνουμε απαραίτητα. Ο άλλος ελέφαντας έρχεται τώρα και θα το τραβήξει. Και κοιτάξτε και τον άλλο. Ο άλλος δεν ξεχνάει να φάει, φυσικά. (Γέλια) Αυτό ήταν το μέρος της συνεργασίας, της αμοιβαιότητας.

 7:58 Και τώρα κάτι για την ενσυναίσθηση. Η ενσυναίσθηση είναι το κύριο θέμα της έρευνάς μου αυτή τη στιγμή. Και η ενσυναίσθηση έχει δύο ιδιότητες. Η μία είναι η κατανόηση. Αυτός είναι ένας συνηθισμένος ορισμός: η ικανότητα να κατανοείς και να μοιράζεσαι τα συναισθήματα του άλλου. Και η άλλη είναι το συναισθηματικό μέρος. Οπότε ή ενσυναίσθηση έχει βασικά δύο κανάλια.

 8:13 Το ένα είναι το σώμα μας. Αν μιλάς με έναν λυπημένο άνθρωπο, θα υιοθετήσεις μια λυπημένη έκφραση και μία λυπημένη στάση σώματος, και πριν καλά καλά το καταλάβεις, θα αισθάνεσαι λυπημένος. Αυτό είναι το σωματικό κανάλι της συναισθηματικής ενσυναίσθησης, που έχουν πολλά ζώα. Ο μέσος σκύλος το κάνει αυτό. Αυτός είναι άλλωστε ο λόγος που πολλοί άνθρωποι έχουν θηλαστικά σπίτι και όχι χελώνες ή φίδια ή κάτι παρόμοιο τα οποία δεν διαθέτουν αυτού του είδους την ενσυναίσθηση. Κι έπειτα υπάρχει το γνωστικό κανάλι, που σημαίνει ότι μπορείς να καταλάβεις την προοπτική κάποιου άλλου. Αυτό είναι πιο περιορισμένο. Είναι λίγα ζώα - νομίζω πως οι ελέφαντες και οι χιμπατζήδες μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο - αλλά είναι πολύ λίγα τα ζώα που μπορούν να το κάνουν αυτό.

 8:46 Οπότε ο συγχρονισμός, ο οποίος είναι μέρος αυτού του μηχανισμού ενσυναίσθησης, υπάρχει από πολύ παλιά στο ζωικό βασίλειο. Στους ανθρώπους, φυσικά, μπορούμε να το μελετήσουμε αυτό μέσω της μετάδοσης του χασμουρητού. Οι άνθρωποι χασμουριώνται όταν κάποιος άλλος χασμουριέται και αυτό συνδέεται με την ενσυναίσθηση. Ενεργοποιεί τις ίδιες περιοχές στον εγκέφαλο. Επίσης, γνωρίζουμε ότι άνθρωποι που επηρεάζονται πολύ από τη μετάδοση του χασμουρητού έχουν μεγάλη ενσυναίσθηση. Άνθρωποι που έχουν προβλήματα ενσυναίσθησης, όπως τα αυτιστικά παιδιά, δεν επηρεάζονται από τη μετάδοση του χασμουρητού. Οπότε συνδέεται.

 9:12 Το μελετήσαμε αυτό στους χιμπατζήδες μας, παρουσιάζοντάς τους ένα κινούμενο κεφάλι. Αυτό λοιπόν βλέπετε πάνω αριστερά, ένα κινούμενο κεφάλι που χασμουριέται. Και να ένας χιμπατζής που παρακολουθεί, ένας πραγματικός χιμπατζής που παρακολουθεί την οθόνη του υπολογιστή στην οποία παίζουμε αυτά τα κινούμενα σχέδια. (Γέλια) Οπότε η μετάδοση του χασμουρητού που μάλλον γνωρίζετε όλοι σας - και ίσως και να αρχίσετε σύντομα να χασμουριέστε τώρα - είναι κάτι που μοιραζόμαστε με άλλα ζώα. Αυτό συνδέεται με τον συγχρονισμό του καναλιού του σώματος που υπογραμμίζει την ενσυναίσθηση και που είναι βασικά οικουμενικό στα θηλαστικά.

 9:51 Μελετήσαμε επίσης και πιο πολύπλοκες εκφράσεις. Εδώ βλέπουμε την παρηγοριά. Εδώ βλέπουμε έναν αρσενικό χιμπατζή που έχει χάσει σ' έναν καυγά και φωνάζει, και ένας νεαρός χιμπατζής έρχεται και τον αγκαλιάζει και τον ηρεμεί. Αυτή είναι η παρηγοριά. Και μοιάζει πολύ με την ανθρώπινη παρηγοριά. Η συμπεριφορά της παρηγοριάς καθοδηγείται από την ενσυναίσθηση. Στην πραγματικότητα, ο τρόπος για να μελετήσουμε την ενσυναίσθηση στα παιδιά είναι να πούμε σε ένα μέλος της οικογένειας να προσποιηθεί τον στενοχωρημένο, και μετά να δούμε πώς θα αντιδράσουν τα μικρά παιδιά. Και αυτό συνδέεται με την ενσυναίσθηση, και αυτές είναι οι εκφράσεις που βλέπουμε.

 10:21 Πρόσφατα δημοσιεύσαμε ένα πείραμα που μπορεί και να έχετε ακούσει. Είναι για τον αλτρουισμό και τους χιμπατζήδες όπου η ερώτηση είναι, αν οι χιμπατζήδες ενδιαφέρονται για το καλό κάποιου άλλου. Επί δεκαετίες υποθέταμε ότι μόνο οι άνθρωποι μπορούν να το κάνουν αυτό, ότι μόνο οι άνθρωποι ενδιαφέρονται για το καλό του άλλου. Οπότε, κάναμε ένα πολύ απλό πείραμα. Κάναμε το πείραμα σε χιμπατζήδες που ζουν στο Λόρενσβιλ, στον τομέα του Γιέρκς. Έτσι ζουν λοιπόν και τους φωνάζουμε μέσα σ' ένα δωμάτιο και κάνουμε πειράματα μ' αυτούς. Σε αυτή την περίπτωση, βάλαμε δίπλα-δίπλα δύο χιμπατζήδες και ο ένας έχει έναν κουβά γεμάτο μικροαντικείμενα, τα οποία έχουν διαφορετικές έννοιες. Ένα είδος αντικειμένων ταΐζει μόνο τον συμμετέχοντα που διαλέγει, το άλλο ταΐζει και τους δύο.

 11:00 Αυτή είναι μία μελέτη που κάναμε με τη Βίκυ Χόρνερ. Εδώ βλέπετε τα δύο χρωματιστά αντικείμενα. Έχουν έναν κουβά γεμάτο με τέτοια και πρέπει να διαλέξουν το ένα από τα δύο χρώματα. Δείτε πώς εξελίσσεται. Αν αυτός ο χιμπατζής κάνει την εγωιστική επιλογή, η οποία είναι το κόκκινο αντικείμενο σε αυτή την περίπτωση, πρέπει να το δώσει σε εμάς κι εμείς το παίρνουμε και το βάζουμε σε ένα τραπέζι όπου υπάρχουν δύο τροφές επιβράβευσης, αλλά σε αυτήν την περίπτωση μόνο αυτός στα δεξιά παίρνει τροφή. Αυτή στα αριστερά φεύγει, καθότι γνωρίζει ήδη πως αυτό το τεστ δεν έχει καλή έκβαση για την ίδια. Το επόμενο είναι το προκοινωνικό αντικείμενο.

 11:35 Αυτός που κάνει τις επιλογές - και αυτό είναι το ενδιαφέρον - γι' αυτόν που κάνει τις επιλογές, δεν έχει πραγματικά σημασία. Οπότε μας δίνει τώρα ένα προκοινωνικό αντικείμενο και έτσι ταΐζονται και οι δύο χιμπατζήδες. Αυτός που κάνει τις επιλογές επιβραβεύεται πάντα. Δεν έχει σημασία λοιπόν και θα έπρεπε στην πραγματικότητα να διαλέγει στα τυφλά. Αλλά αυτό που ανακαλύψαμε είναι πως προτιμούν το προκοινωνικό αντικείμενο. Εδώ βλέπετε την γραμμή του 50%, δηλαδή την τυχαία επιλογή, κατά μέσο όρο. Και ιδιαίτερα αν ο παρτενέρ του, του τραβάει την προσοχή, διαλέγει πιο συχνά το προκοινωνικό αντικείμενο.

 12:02 Αν ο παρτενέρ τον πιέσει - αν δηλαδή ο παρτενέρ αρχίσει να φτύνει νερό και να τον φοβίζει - αυτές οι επιλογές μειώνονται. Είναι σαν να λένε, «αν δεν συμπεριφερθείς καλά, δεν θα είμαι προκοινωνικός σήμερα». Αυτό συμβαίνει χωρίς παρτενέρ, όταν δεν υπάρχει κάποιος παρτενέρ εκεί. Ανακαλύψαμε λοιπόν ότι οι χιμπατζήδες ενδιαφέρονται για το καλό κάποιου άλλου - ιδιαίτερα αν πρόκειται για μέλη της δικής τους ομάδας.

 12:26 Το τελευταίο πείραμα που θέλω να σας αναφέρω είναι η μελέτη μας για τη δικαιοσύνη. Αυτή είναι μια πολύ διάσημη μελέτη. Τώρα υπάρχουν πολλές περισσότερες, γιατί μετά που την κάναμε εμείς, 10 χρόνια πριν, έγινε πολύ γνωστή. Την κάναμε αρχικά με καπουτσίνους. Θα σας δείξω το πρώτο πείραμα που κάναμε. Τώρα έχει γίνει και με σκύλους και με πτηνά και με χιμπατζήδες. Αλλά με τη Σάρα Μπρόσναν ξεκινήσαμε με καπουτσίνους.

 12:54 Αυτό που κάναμε είναι να βάλουμε δύο καπουτσίνους δίπλα-δίπλα. Και πάλι, αυτά τα ζώα, ζουν σε ομάδα, γνωρίζονται μεταξύ τους. Τους πήραμε από την ομάδα, και τους βάλαμε σε ένα δωμάτιο πειραμάτων. Έχουν να κάνουν μια πολύ απλή δουλειά. Αν δώσεις και στο δύο αγγούρι για τη δουλειά, οι δύο πίθηκοι που είναι δίπλα-δίπλα είναι απόλυτα πρόθυμοι να κάνουν τη δουλειά 25 συνεχόμενες φορές. Αγγούρι λοιπόν, αν και κατά τη γνώμη μου είναι σκέτο νερό, αλλά το αγγούρι είναι τέλειο για αυτούς. Τώρα αν δώσουμε στον ένα σταφύλια - οι τροφικές προτιμήσεις των καπουτσίνων μου αντιστοιχούν ακριβώς με τις τιμές στα σούπερ μάρκετ - οπότε, αν δώσουμε σταφύλια - που είναι πολύ καλύτερη τροφή - τότε δημιουργούμε ανισότητα μεταξύ τους. Αυτό είναι το πείραμα που κάναμε.

 13:37 Πρόσφατα το βιντεοσκοπήσαμε με καινούργιους πιθήκους, που δεν είχαν ξανακάνει την εργασία, σκεπτόμενοι ότι μπορεί να είχαν μια πιο έντονη αντίδραση, κι αυτό αποδείχτηκε σωστό. Αυτός στ' αριστερά είναι ο πίθηκος που παίρνει το αγγούρι. Αυτός στα δεξιά παίρνει τα σταφύλια. Αυτός που παίρνει το αγγούρι, δείτε πώς το πρώτο κομμάτι αγγούρι του είναι μια χαρά. Το πρώτο κομμάτι που τρώει. Μετά βλέπει ότι ο άλλος παίρνει σταφύλια, και δείτε τι συμβαίνει. Μας δίνει μία πέτρα. Αυτή είναι η εργασία. Και της δίνουμε ένα κομμάτι αγγούρι και το τρώει. Η άλλη πρέπει να μας δώσει μία πέτρα. Και το κάνει. Και παίρνει σταφύλι και το τρώει. Η άλλη το βλέπει αυτό. Μας δίνει τώρα μία πέτρα, και ξαναπαίρνει ένα κομμάτι αγγούρι. (Γέλια) Τώρα χτυπάει την πέτρα στον τοίχο. Πρέπει να μας την δώσει. Και ξαναπαίρνει ένα κομμάτι αγγούρι. (Γέλια) Αυτή είναι η διαμαρτυρία της Γουόλ Στριτ αυτό που βλέπετε εδώ.

 14:58 (Γέλια)

 15:01 (Χειροκρότημα)

 15:04 Αφήστε με να σας πω - Έχω ακόμα δύο λεπτά, οπότε θα σας πω μία σχετική αστεία ιστορία. Αυτή η μελέτη έγινε πολύ γνωστή και είχαμε πολλά σχόλια, κυρίως από ανθρωπολόγους, οικονομολόγους, φιλόσοφους. Δεν τους άρεσε καθόλου διότι είχαν αποφασίσει στο μυαλό τους, πιστεύω, πως η δικαιοσύνη είναι ένα πολύ περίπλοκο θέμα και τα ζώα δεν μπορούν να την έχουν. Μάλιστα ένας φιλόσοφος μας έγραψε πως είναι αδύνατο οι πίθηκοι να έχουν την αίσθηση της δικαιοσύνης γιατί η δικαιοσύνη εφευρέθηκε κατά τη Γαλλική Επανάσταση. (Γέλια)

 15:35 Ένας άλλος έγραψε ένα ολόκληρο κεφάλαιο λέγοντας πως θα το πίστευε πως έχει να κάνει με τη δικαιοσύνη αν ο πίθηκος που πήρε τα σταφύλια είχε αρνηθεί να τα πάρει. Το αστείο είναι πως η Σάρα Μπρόσναν, που έκανε το πείραμα με τους χιμπατζήδες, είχε κάποιους συνδυασμούς χιμπατζήδων όπου, πραγματικά, αυτός που παίρνει το σταφύλι τελικά το αρνείται μέχρι να πάρει και ο παρτενέρ του σταφύλι. Οπότε είμαστε πολύ κοντά στην ανθρώπινη αίσθηση της δικαιοσύνης. Πιστεύω πως οι φιλόσοφοι πρέπει να ξανασκεφτούν λιγάκι τη φιλοσοφία τους.

 16:02 Επιτρέψτε μου να συνοψίσω. Πιστεύω ότι υπάρχει μία εξελιγμένη ηθική. Πιστεύω πως η ηθική είναι πολλά περισσότερα από αυτό που πίστευα, αλλά θα ήταν αδύνατη χωρίς αυτά τα χαρακτηριστικά που βρίσκουμε σε άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά, όπως είναι η ενσυναίσθηση και η παρηγοριά, οι προκοινωνικές τάσεις, η αμοιβαιότητα και η αίσθηση δικαιοσύνης. Κι έτσι δουλεύουμε πάνω στα συγκεκριμένα θέματα για να δούμε αν μπορούμε να δημιουργήσουμε μία ηθική από κάτω προς τα πάνω, κατά κάποιον τρόπο, χωρίς να εμπλέκουμε αναγκαστικά τον Θεό και τη θρησκεία, και να δούμε πώς μπορούμε να φτάσουμε σε μία εξελιγμένη ηθική.

 16:29 Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

 16:32 (Χειροκρότημα)


 

Τελευταία Ενημέρωση στις Δευτέρα, 02 Μάρτιος 2015 11:16